دکتر محمدرضا تقی گنجی، بنیان‌گذار گروه صنعتی رازی و رئیس هیات مدیره شرکت یزد تایر گفت: «حدود ۱۰ کارخانه بزرگ در ایران سالانه ۳۲۰ هزار تن تایر تولید می‌کنند. اگر میانگین وزن هر تایر را ۷ تا ۱۰ کیلوگرم در نظر بگیریم، در ایران سالانه حدود ۳۵ میلیون حلقه تایر تولید و روانه بازار می‌شود. این آمار زمانی جالب می‌شود که بدانیم پارسال در دنیا بیش از ۲ میلیارد حلقه انواع تایر خودرو تولید شد که مجموع ارزش آن کمتر از ۳۰۰ میلیارددلار است.
این یعنی ایران از لحاظ کمی حدود ۱/۵ درصد دنیا تایر تولید می‌کند؛ اما از لحاظ ارزش فقط ۱/۰ درصد ارزش جهانی این کالا را به‌دست می‌آورد! در تایید این ادعا می‌توان به آمار منتشرشده توسط سازمان بورس اشاره کرد که نشان می‌دهد ارزش تایرهای تولید ایران سالانه حدود ۱۰۰ هزار میلیاردتومان (حدود ۳۵۰ میلیون‌دلار) است.
به عبارت دیگر، تایرهای تولید ایران بسیار ارزان‌تر از قیمت جهانی در کشور فروخته می‌شوند؛ اما ارزان به دست مشتریان نهایی نمی‌رسند! اگرچه این موضوع مزایا و معایب خودش را دارد اما شاید نیمه پنهانی نیز در این ماجرا وجود داشته باشد.
شاید قیمت‌گذاری دستوری، ممنوعیت صادرات و نبود امکان رقابت از جمله دلایلی باشند که اجازه خلق ارزش واقعی را در صنایع تایر ایران نمی‌دهند؛ ولی هرچه باشد تا پایان امسال قیمت تایر با شرط و شروط آزاد شده است.» اما آیا این آزادسازی قیمت به‌تنهایی می‌تواند ارزش واقعی را به صنعت تایر ایران بازگرداند؟ چه کسانی از فشار برای ارزان‌فروشی تایر توسط کارخانجات و حتی ممنوعیت صادرات آن سود می‌برند؟
مصرف‌کننده نهایی یا گروهی خاص که همواره طی سال‌های اخیر چهره آن‌ها پشت برچسب‌هایی کلی نظیر «دلالان» پنهان شده است؟ آیا پای امضاهای طلایی و سهمیه‌های آن‌چنانی در میان است؟ به چه قیمتی؟!
دراین‌باره دکتر گنجی اظهار داشت: «قیمت‌های دستوری تا امروز باعث شده اختلاف قیمت تایر میان کارخانه و بازار حتی به ۶۰ درصد برسد.» این درحالی است که به گفته گنجی، بسیاری از تولیدات تایر ایران استانداردهای لازم را حتی برای صادرات به‌کشورهای اروپایی دارند.
استانداردهای تایر ایرانی در سطح اروپا
گنجی درپاسخ به پرسش خبرنگار «دنیای‌خودرو» درباره وضعیت استاندارد و کیفیت تایرهای تولید داخل گفت: «کیفیت محصولات صنعت تایر ایران بسیار مطلوب است و این موضوع فقط به محصولات یک شرکت محدود نمی‌شود. تمام شرکت‌های ایرانی در این صنعت براساس استاندارد ملی ایران فعالیت می‌کنند که ترکیبی از استانداردهای اروپا و آمریکاست و از سطح کیفی بالایی برخوردار است.»
وی تصریح کرد: «به‌طور مشخص، شرکت یزدتایر استاندارد «توف» (TÜV) اروپا را برای تمام سایزهای محصولات خود دریافت کرده است. محصولات این شرکت از نظر استاندارد و کیفیت، قابلیت صادرات به بازار اروپا را نیز دارند.»
کاهش ظرفیت تولید تایر به ۲۵۰ هزار تن
رئیس هیات مدیره شرکت یزد تایر در تشریح وضعیت تولید تایر در کشور بیان کرد: «ظرفیت اسمی تولید صنعت تایر ایران، با احتساب تمام کارخانه‌ها، سالانه ۳۲۰ هزار تن است؛ اما امسال با توجه به اتفاقات و مشکلاتی که در کشور وجود داشته، این ظرفیت به‌حدود ۲۵۰ تا ۲۶۰ هزار تن کاهش پیدا می‌کند.»
وی افزود: «از ابتدای سال نیز روند کاهش تولید قابل مشاهده بوده و به‌جز یک کارخانه، سایر واحدهای تولیدی با ظرفیت کامل فعالیت نمی‌کنند. درحال حاضر کارخانه‌های تایرسازی با ۳۰، ۴۰ و حتی ۵۰ درصد ظرفیت خود مشغول به‌کار هستند که این موضوع نشان‌دهنده تاثیر اتفاقات سیاسی و محدودیت‌های ایجادشده بر عملکرد صنعت است.»
گنجی با اشاره به مشکلات تامین ارز اظهار کرد: «تخصیص ارز به صنعت تایر نیز با دشواری‌هایی همراه است و در برخی موارد، حتی پس از تخصیص، جذب ارز با تاخیر انجام می‌شود. برای مثال، زمانی که به یک مجموعه اعلام می‌شود ۱۰ میلیون‌دلار ارز در اختیار دارد، تهیه و تامین این منابع در مدت چند روز کار ساده‌ای نیست و مشکلات متعددی در این مسیر وجود دارد.»
وی تصریح کرد: «مجموعه این مسائل موجب شده ظرفیت تولید کارخانه‌ها کاهش پیدا کند. از سوی دیگر، افزایش قیمت مواداولیه در زنجیره ارزش صنعت تایر، از جمله کربن، سیم تایر، نخ تایر و سایر مواد مورد استفاده در تولید، قیمت تمام‌شده محصولات را افزایش داده و هزینه‌های تولید را بالا برده است.
اختلاف ۶۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمت کارخانه و بازار
گنجی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای اصلاح شیوه قیمت‌گذاری تایر توضیح داد: «چندین مرتبه به ستاد تنظیم بازار مراجعه کردیم و درباره شرایط صنعت و مشکلات موجود توضیح دادیم. وزیر صنعت نیز با توجه به این مسائل موافقت کرده بود که روند قبلی تا ۱۵ آبان ادامه داشته باشد و پس از آن جلسه‌ای برای بررسی شرایط برگزار شود.»
این تولیدکننده تصریح کرد: «در جلسه‌ای که اخیرا برگزار شد، توضیحات و استدلال‌های منطقی درباره وضعیت صنعت تایر ارائه شد. همچنین اعلام کردیم که قیمت‌گذاری دستوری موجب زیان کارخانه‌ها شده و از سوی دیگر، اختلاف قابل توجهی میان قیمت کارخانه و بازار آزاد وجود دارد.»
وی افزود: «درخواست ما این بود که اجازه داده شود کارخانه‌ها با رعایت ضوابط سازمان حمایت، قیمت محصولات خود را تعیین کنند. بر این اساس، قیمت تمام‌شده محاسبه و با احتساب ۱۷ درصد به‌عنوان حاشیه تعیین‌شده، قیمت نهایی اعلام می‌شود. طبیعتا اگر شرکتی برخلاف ضوابط عمل کند، سازمان حمایت امکان ورود و نظارت خواهد داشت.»
رئیس هیات‌مدیره شرکت یزد تایر ادامه داد: «درنهایت، پس از بحث و بررسی‌های انجام‌شده، با این پیشنهاد موافقت و مقرر شد تایر و روغن خودرو از قیمت‌گذاری دستوری معاف شوند. امیدواریم با اجرای این تصمیم، قیمت‌ها در بازار آزاد نیز کاهش پیدا کند.»
این فعال صنعت تایر در پاسخ به پرسشی درباره میزان اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد گفت: «درحال حاضر اختلاف قیمت در برخی محصولات حدود ۶۰ تا ۱۰۰ درصد است. برای مثال، قیمت دو حلقه تایر پژو که از سوی کارخانه عرضه می‌شود، حدود ۷ تا ۸ میلیون‌تومان است؛ درحالی که همین محصول در بازار با قیمتی بیش از ۲۰ میلیون‌تومان فروخته می‌شود.»
گنجی افزود: «اگر قیمت‌گذاری آزاد شود و کارخانه‌ها بتوانند محصول خود را با قیمت منطقی به مصرف‌کننده عرضه کنند، ممکن است قیمت کارخانه برای چنین محصولی از ۷ تا ۸ میلیون‌تومان به حدود ۱۰ میلیون‌تومان برسد؛ اما در مقابل، قیمت بازار آزاد به میزان قابل توجهی کاهش خواهد یافت.»
وی تصریح کرد: «با اصلاح این روند، عرضه محصولات نیز افزایش پیدا می‌کند و کارخانه‌ها می‌توانند خدمات بیشتری به جامعه ارائه دهند.»
تغییر فرمول قیمت‌گذاری تایر
بنیان‌گذار گروه صنعتی رازی درپاسخ به پرسشی درباره تغییر فرمول قیمت‌گذاری پس از آزادسازی قیمت‌ها توضیح داد: «در گذشته سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان برای محصولات قیمت تعیین می‌کرد و ۱۷ درصد نیز به این قیمت اضافه می‌شد. اکنون ممکن است سازوکار متفاوتی در پیش گرفته شود و شرکت‌ها در کنار یکدیگر قیمت محصولات را مشخص کنند و درنهایت ۱۷ درصد به قیمت محاسبه‌شده اضافه شود.»
این فعال صنعت تایر افزود: «البته ممکن است هزینه تولید در شرکت‌های مختلف متفاوت باشد. برای مثال، یک کارخانه ممکن است در هر کیلوگرم محصول ۲ هزار، ۵ هزار یا حتی ۱۰ هزارتومان هزینه کمتری داشته باشد و درنتیجه قیمت پایین‌تری تعیین کند. درمقابل، شرکتی که هزینه تولید بیشتری دارد، قیمت بالاتری خواهد داشت؛ اما درمجموع تصور می‌کنم قیمت محصولات شرکت‌ها در یک محدوده مشخص قرار بگیرد.»
فعالیت کارخانه‌ها با ظرفیت‌های متفاوت
رئیس هیات مدیره شرکت یزد تایر درپاسخ به پرسشی درباره تعداد کارخانه‌های تایرسازی فعال کشور اظهار داشت: «از جمله کارخانه‌های تولیدکننده تایر می‌توان به بارز، بارز کردستان، یزد تایر، کویر تایر، کیان تایر، دنا، پارس‌تایر و ایران‌تایر اشاره کرد.»
وی در پایان گفت: «این کارخانه‌ها در ظرفیت‌های مختلفی فعالیت می‌کنند و همه آن‌ها با ظرفیت اسمی خود مشغول تولید نیستند. درحال حاضر برخی کارخانه‌ها با ۳۵ درصد و برخی دیگر با ۴۰ درصد ظرفیت فعالیت می‌کنند که این مساله نشان‌دهنده محدودیت‌های موجود در صنعت تایر است.»
