قدرت نیروی دریایی ایران روی آب‌های ناآرام؛ از ناوچه‌های موشک‌انداز تا پایگاه‌های شناور در برابر آمریکا

قدرت نیروی دریایی ایران چگونه است و کلاس جدید نیروی دریایی ایران چیست ؟

بیت ران – قدرت دریایی ایران را اگر بخواهیم در یک تصویر خلاصه کنیم، آن تصویر الزاماً ناوهای عظیم یا زیردریایی‌های هسته‌ای نیست. واقعیت قدرت ایران روی آب، در ناوچه‌ها و شناورهای موشک‌اندازی خلاصه می‌شود که با ابعادی جمع‌وجور، سرعت بالا و تسلیحاتی آماده شلیک، در دل یکی از پیچیده‌ترین جغرافیاهای دریایی جهان حرکت می‌کنند. این شناورها دقیقاً مطابق نیازهای عملیاتی ایران طراحی شده‌اند، شناخت اقلیم و درک واقعیت نبرد نامتقارن.

برای دیدن آخرین وضعیت رزمی ایران در برابر آمریکا اینجا کلیک کنید

مرز‌های آبی جنوب

ایران کشوری است با هزاران کیلومتر مرز آبی؛ از سواحل مکران تا خلیج فارس و دریای عمان، اینجا سرعت، پراکندگی، قدرت ضربه سریع و امکان جابه‌جایی لحظه‌ای تعیین‌کننده است. همین واقعیت ژئوپلیتیکی، فلسفه تولد ناوچه‌های موشک‌انداز ایرانی را شکل داده است.
پیش از انقلاب، ستون فقرات نیروی دریایی بر واردات استوار بود. شناورها خریداری می‌شدند، اما تعمیر، ارتقا و حتی بهره‌برداری مؤثر از آن‌ها وابسته به مستشاران خارجی بود.

پس از سال ۵۷ و آغاز تحریم‌ها، ایران ناگهان با یک انتخاب تاریخی روبه‌رو شد؛ یا باید از قدرت دریایی چشم می‌پوشید، یا باید خودش آن را می‌ساخت. جنگ ایران و عراق این تصمیم را از سطح استراتژی به سطح بقا آورد.

نسل اول

نسل‌های اولیه این شناورها ساده بودند و بیشتر بر پایه بازسازی تجهیزات قدیمی یا طراحی‌های اقتباسی شکل گرفتند. اما به‌تدریج زبان طراحی مستقل پدید آمد. بدنه‌ها تغییر کردند، سامانه‌های راداری داخلی توسعه یافتند، موشک‌های بومی جای نمونه‌های خارجی را گرفتند و معماری رزمی شناورها متناسب با نیازهای واقعی منطقه بازتعریف شد. کلاس‌هایی مانند پیکان و سینا حاصل همین بلوغ تدریجی بودند.

کلاس سینا 

ناوچه سبک  موشک‌انداز کلاس کمان یک شناور تندرو تهاجمی ِ موشک‌انداز و توپ‌دار است که نیروی دریایی ایران سفارش خرید ۱۵ فروند از آن را در سال ۱۹۷۴ به فرانسه داد و ۱۲ فروند از آن‌ها بین سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱ تحویل ایران شدند.

این مدل مشابه  کلاس Combattante IIa ساخت فرانسه و کلاس تایگر نیروی دریایی آلمان هستند که طراحی آن‌ها از سال ۱۹۶۸ به سفارش اسرائیل آغاز شده اما به دلایل سیاسی به این کشور فروخته نشدند.

ناوچه سیک کلاس کمان در جنگ ایران و عراق حضور فعالی داشتند. در روزهای آغازین جنگ (هفتم آذر ماه ۵۹) نیروی دریایی ایران در عملیات مروارید با دو قایق موشک‌انداز کلاس کمان به نام‌های جوشن و پیکان در کنار شش کشتی آبی‌خاکی و با کمک بالگردهای کبرا، بل-۲۱۴ و سی‌اچ-۴۷ شنوک به بندر ام‌قصر و دو سکوی نفتی مهم عراق؛ البکر و الامیه در ساحل اروندرود حمله کردند.

جوشن و پیکان علاوه بر گلوله‌باران سکوهای نفتی دو همتای روسی خود یعنی قایق‌های موشک‌انداز کلاس اوسا را با موشک‌های هارپون غرق کردند و پیکان با دو موشک ضدکشتی پی-۱۵ ترمیت از بین رفت. سپس جنگنده‌های ایرانی و عراقی وارد صحنه نبرد شدند و چهار میگ-۲۳بی‌ان به جوشن حمله‌ور شدند. ملوانان جوشن با موشک‌های دوش‌پرتاب سام-۷ دو میگ را سرنگون کرد. در نهایت با حمایت جنگنده‌های نیروی هوایی، جوشن و بقیه ناوگان دریایی ایرانی توانستند به سلامت از معرکه نبرد خارج شود.

تولید ایران

از سال ۲۰۰۳ ساخت مدل‌های مهندسی معکوس این کلاس با نام کلاس سینا در ایران آغاز شده‌است و دو مدل نخست به نام  ناوهای غرق شده پیکان و جوشن نام‌گذاری شده‌اند.

کلاس موج

این مسیر در دهه‌های بعد وارد فاز پیشرفته‌تری شد. یکی از نقاط عطف، معرفی ناوهای کلاس موج بود؛ ناوچه‌هایی با تناژ بالاتر که عملاً ایران را وارد باشگاه سازندگان ناوهای چندمنظوره سبک کرد. شناورهایی مانند جماران، دماوند و سهند، نماینده این کلاس هستند. کلاس موج با بدنه فولادی، عرشه پروازی بالگرد، سامانه‌های راداری سه‌بعدی، توپ‌های دریایی کالیبر متوسط، پرتابگرهای موشک کروز ضدکشتی و سامانه‌های پدافند نقطه‌ای، نشان داد صنعت دریایی ایران توان عبور از شناورهای کوچک به سمت پلتفرم‌های رزمی پیچیده‌تر را دارد. این ناوها برای عملیات گشت بلندمدت، اسکورت و حضور در آب‌های آزاد طراحی شده‌اند و توان دریانوردی آن‌ها به‌مراتب فراتر از نسل‌های قبلی است.

کلاس اوج 

در ادامه همین مسیر، پروژه‌های سنگین‌تر نیز شکل گرفت. ناو کلاس اوج، به‌عنوان نسخه تکامل‌یافته موج، با ابعاد بزرگ‌تر، پایداری دریایی بهتر و ظرفیت بالاتر برای ادغام سامانه‌های رزمی معرفی شد. در این کلاس تلاش شده سطح مقطع راداری کاهش یابد، چیدمان تسلیحات بهینه شود و امکان حمل طیف وسیع‌تری از حسگرها و تجهیزات جنگ الکترونیک فراهم گردد. اوج را می‌توان گام ایران به سمت ناوچه‌های مدرن با معماری نیمه‌پنهانکار دانست؛ پلتفرمی که برای حضور مؤثرتر در دریای عمان و مأموریت‌های فرامنطقه‌ای طراحی شده است.

در کنار این ناوهای کلاسیک‌تر، ایران به سراغ مفاهیم غیرمتعارف نیز رفت. یکی از شاخص‌ترین آن‌ها ناو شهید ناظری است؛

یک شناور کاتاماران پرسرعت با بدنه آلومینیومی که بیشتر به یک پایگاه متحرک شباهت دارد تا ناوچه سنتی. این شناور با سرعت بالا، برد عملیاتی قابل توجه و فضای داخلی گسترده، برای حمل نیروهای ویژه، قایق‌های تندرو و تجهیزات پشتیبانی طراحی شده است.

ناو پهپادبر

گام بعدی این تفکر، در پروژه ناو شهید باقری متبلور شد؛ شناوری که از تبدیل یک کشتی تجاری بزرگ به یک پلتفرم چندمنظوره نظامی شکل گرفت. شهید باقری عملاً یک پایگاه دریایی شناور است؛ با باند پهپاد، ظرفیت حمل بالگرد، فضای استقرار قایق‌های تندرو و امکان میزبانی سامانه‌های شناسایی و رزمی متنوع.

با ورود این نسل جدید شناورها، مفهوم ناوچه موشک‌انداز در ایران دگرگون شد. دیگر فقط بحث حمل موشک نبود؛ پایداری دریایی، کاهش قابلیت کشف، ادغام با سامانه‌های اطلاعاتی و توان عملیات شبکه‌محور به معادله اضافه شد. شناور حالا یک واحد مستقل نیست؛ یک گره عملیاتی در شبکه‌ای گسترده از رادارهای ساحلی، پهپادهای شناسایی، سامانه‌های شنود و واحدهای موشکی خشکی‌پایه است.

در این معماری، هدف ممکن است صدها کیلومتر دورتر توسط پهپاد شناسایی شود، داده‌اش به مرکز فرماندهی منتقل گردد و در نهایت موشک از روی ناوچه‌ای در حال حرکت شلیک شود. این پیوند میان هوا، دریا و خشکی، همان چیزی است که قدرت دریایی ایران را از شکل سنتی خارج کرده و به سمت نبرد شبکه‌محور سوق داده است.

بیشتر بدانید: احتمال خرید سامانه پدافندی HQ-16FE و جنگنده J-10C از چین توسط ایران

بیشتر بدانید: امین آزاد سردبیر بیت ران، مستندساز و مهندس مکانیک؛ پیوند رسانه با مهندسی

در کانال آپارات بیت ران ببینید:

قلب تپنده این شناورها موشک است. طی سال‌های گذشته، خانواده‌ای متنوع از موشک‌های کروز ضدکشتی توسعه یافته که هر کدام برد، پروفایل پروازی و سرجنگی خاص خود را دارند.
جغرافیای خلیج فارس این رویکرد را تقویت می‌کند؛ دریایی کم‌عمق، گرم و مملو از ترافیک دریایی که در آن فاصله‌ها کوتاه است و خط دید دائماً تغییر می‌کند. در چنین محیطی، شناورهای بزرگ مزیت مطلق ندارند. آنچه تعیین‌کننده است، مانورپذیری، شتاب و توان پنهان شدن در میان پیچیدگی‌های محیطی است؛ ویژگی‌هایی که دقیقاً در طراحی شناورهای موشک‌انداز ایرانی لحاظ شده‌اند.
این ناوها فقط برای رزمایش ساخته نشده‌اند. آن‌ها ستون ثابت مأموریت‌های اسکورت، گشت‌های امنیتی و حفاظت از خطوط کشتیرانی‌اند.

جای خالی ناوشکن

با توجه به تهدید‌های جدید، ایران نیاز به اسکورت و مقابله با مهاجمان مختلف را در دریایی عمان و اقیانوس هند دارد. در این میان جای خالی کلاسی مانند تایپ ۰۵۵ چین کاملا احساس می‌شود. ایران در همکاری با چین می‌تواند این کلاس را در ایران توسعه دهد.

ناوشکن ۰۵۵ چین، در عمل فراتر از تعریفی است که نامش القا می‌کند. بسیاری از تحلیلگران نظامی معتقدند آنچه چین ساخته، بیش از آن‌که یک ناوشکن کلاسیک باشد، یک «رزم‌ناو مدرن» است.

این شناور با وزنی حدود ۱۲ تا ۱۳ هزار تُن و طولی نزدیک به ۱۸۰ متر، در رده بزرگ‌ترین کشتی‌های جنگی سطحی جهان پس از ناوهای هواپیمابر قرار می‌گیرد.

برای مقایسه، ناوشکن‌های کلاس Arleigh Burke آمریکا حدود ۹ هزار تُن وزن دارند؛ اختلافی که نشان می‌دهد تیپ ۰۵۵ نه‌تنها بزرگ‌تر، بلکه از نظر ظرفیت عملیاتی نیز یک پله بالاتر طراحی شده است.

اما آنچه تیپ ۰۵۵ را به بازیگری نگران‌کننده در معادلات دریایی بدل می‌کند، ترکیب تسلیحات و نقش راهبردی آن است. این شناور به ۱۱۲ سلول پرتاب عمودی مجهز است که امکان شلیک طیفی از موشک‌های پدافند هوایی دوربرد، ضدکشتی، کروز حمله به زمین و ضدزیردریایی را فراهم می‌کند؛ ترکیبی که آن را هم‌زمان به ابزار دفاع، حمله و فرماندهی تبدیل می‌کند. رادار AESA با پوشش ۳۶۰ درجه، طراحی پنهان‌کار، توان جنگ الکترونیک، حمل دو بالگرد سنگین و پهپاد دریایی، همگی در خدمت نقشی قرار گرفته‌اند که چین برای آن تعریف کرده است.

ایران با توسعه چنین ناوی می‌تواند ضعف بزرگ نیروی دریایی ایران در اقیانوس ها برای پوشش کشتیرانی ایران را پوشش دهد و عملا بازدارندگی ایران را افزایش خواهد داد.

بیشتر بخوانید: MVM X22 دنده‌ ارزش خرید دارد؟ / مزایا و معایب از زبان مالک خودرو

بیشتر بدانید: کوچکترین موتور چهارسیلندر در یک خودروی تولیدی: شاهکار مهندسی هوندا

در کانال آپارات بیت ران ببینید:

تست قدرت واقعی شاهین CVT روی داینو! | مقایسه شاهین دنده‌ای و اتومات

پارس نوآ سدان جدید پارس خودرو یا ال ۹۰ جدید چگونه است؟

تست و بررسی وحشتناک دنا توربو اسپرت تا حد مرگ

بررسی و تست دنا پلاس توربو اتوماتیک

تست و بررسی تخصصی چانگان CS55 Plus در جاده 

رازهای پژو پارس با موتور جدید ؛ تست پرشیا زیر فشار

سیر تا پیاز خودرو شاهین سایپا در تست فنی

تست دنا جوانان با موتور EFP 

مقایسه و تست شاهین و تارا : برنده کدامیک است؟

درگ ایرانی با فرانسوی: تست ریرا در برابر پژو ۲۰۰۸ کدام خودرو سریع‌تر است؟

بهترین راهنمای خرید سمند سورن

تست و بررسی تخصصی چانگان CS55 Plus ؛ در جاده، در دل پیچ‌ها

کارخانه هلیکوپترسازی بل و داستان راه‌اندازی خط تولید آن در ایران

داستان نامگذاری شرکت مزدا و پایه گذار آن که عاشق ایران بود

بهترین راهنمای خرید ام‌وی‌ام | X22 معمولی یا پرو؟ یا اصلاً X33 کراس؟

نوشته قدرت نیروی دریایی ایران روی آب‌های ناآرام؛ از ناوچه‌های موشک‌انداز تا پایگاه‌های شناور در برابر آمریکا اولین بار در بیت‌ ران. پدیدار شد.