هیئت وزیران در جدیدترین مصوبه خود، اجازه واردات اتوبوس را برای وزارت صنعت، معدن و تجارت صادر کرد. براساس این مصوبه، وزارت صمت اکنون میتواند چندهزار دستگاه اتوبوس بینشهری با کارکرد حداکثر ۵ سال و سود بازرگانی ۵ درصد به کشور وارد کند. این اقدام، چراغ سبزی به فعالان حوزه حملونقل مسافر نشان میدهد؛ چراغ سبزی که پس از سالها دشواری در دسترسی به اتوبوسهای نو و صفرکیلومتر، اکنون منتظر آن بودند.
چرا واردات اتوبوس تا این حد مهم است؟
برای درک این تصمیم، بایستی کمی به عقب بازگردیم. تولید اتوبوسهای داخلی از سال ۱۳۹۷ با مشکلات جدی مواجه شد. درنتیجه تحریمهای اقتصادی و مشکلات داخلی، روزبهروز از تعداد اتوبوسهای فعال در ناوگان حملونقل مسافر کاسته شد. درهمینحال، اتوبوس به کالای سرمایهای گرانبها تبدیل شد و قیمت آن در هر سال افزایش یافت.
در شرایط اقتصادی فعلی که تورم، ارزش پول را تحت فشار قرار میدهد، اتوبوسها به داراییهای باارزش تبدیل شدند که بازدهی آنها حتی از طلا، ارز و ملک نیز پیشی گرفت. قیمتها به طرز سرسامآوری افزایش یافتند، درحالیکه عرضه اتوبوسهای صفرکیلومتر به شدت محدود شد.
شرایطی که آن را توصیف کردیم، بستر مناسبی برای دلالان شکل داد تا هر روز از نبود اتوبوس سود ببرند. در سوی دیگر نیز میانگین عمر اتوبوسهای فعال در جادههای کشور به شدت افزایش یافت؛ موضوعی که تأثیر مستقیم بر کاهش ایمنی سفرها و آسایش مسافران گذاشت. اکنون امید است با واردات اتوبوسهای خارجی با تعرفه اندک ۵ درصدی، گرانیهای غیرمنطقی پایان یابد و ناوگان مسافربری بتواند نفسی تازه کند.
نگاهی به وضعیت بازار اتوبوس در ایران
در بازار فعلی اتوبوسهای بینشهری ایران، محصولات برند اسکانیا که توسط شرکت عقاب افشان مونتاژ میشوند، همچنان گزینههای محبوب و مورد اعتماد هستند. دو مدل اسکانیا مارال و اسکانیا درسا پرچمداران این برند در دهه ۱۳۹۰ بودند که همچنان در بازار حضور دارند. قیمت این اتوبوسها از حدود ۵۰۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۷، به ارقامی شگفتانگیز رسیده است. خرید یک اتوبوس اسکانیا مارال با عمر بیش از ۱۰ سال، اکنون به حدود ۳۰ میلیارد تومان بودجه نیاز دارد. مدلهای درسا در بازار کمتعداد هستند و قیمت آنها نسبت به مارال اندکی بیشتر است.
اتوبوسهای برند مان نیز نزد برخی رانندگان ایرانی محبوب هستند. قیمت اتوبوسهای مان اقتصادیتر است اما همچنان برای خرید یک اتوبوس مان به حدود ۲۶ میلیارد تومان بودجه نیاز دارید.
برخی تولیدکنندگان داخلی در سال گذشته وارد حوزه تولید اتوبوسهای صفرکیلومتر شدهاند؛ هرچند محصولات آنها نیز با قیمتی گزاف عرضه میشود. بهعنوان مثال برای اتوبوس فنسر از نامیکخودرو، مبلغ ۶۸ میلیارد تومان درخواست شده است. اتوبوس مارال ۴۴۰ که محصول جدید عقابافشان است نیز ۶۵ میلیارد تومان قیمت دارد.
چشمانداز آینده؛ آیا اتوبوس ارزان میشود؟
ورود اتوبوسهای با عمر کمتر از پنج سال به بازار، اثر دومینویی خواهد داشت. با افزایش عرضه، فشار روی قیمت اتوبوسهای داخلی و چینی موجود در بازار کاهش مییابد. انتظار میرود که در میانمدت، هیجان خرید اتوبوس بهعنوان کالای سرمایهای فروکش کند و دوباره جایگاه خود را بهعنوان یک ابزار درآمدزایی باز یابد.
البته نباید توقع داشت که قیمتها به شکل ناگهانی سقوط کنند. قیمتهایی که طی چندسال افزایش یافتهاند، به ناگهان سقوط نخواهند کرد. واردات اتوبوسهای خارجی موجب واقعیتر شدن قیمتها خواهد شد. اتوبوسهای نو و صفرکیلومتر همچنان گرانقیمت باقی خواهند ماند اما اتوبوسهای کارکرده با افت قیمت و البته افت تقاضا مواجه میشوند. در این شرایط شرکتهای مسافربری میتوانند با جایگزینی اتوبوسهای کهنه با مدلهای دستدوم جدیدتر، عمر ناوگان مسافربری خود را کاهش دهند.
