صنعت خودروی روسیه در سالهای اخیر یکی از پرتنشترین و در عین حال متفاوتترین دورههای تاریخ خود را پشت سر گذاشته است. خروج خودروسازان غربی از بازار روسیه پس از تحولات ژئوپلیتیکی سال ۲۰۲۲ میلادی، بسیاری از کارخانههای این کشور را با چالشهای عمیق در حوزه تولید، زنجیره تامین، فناوری و مدیریت روبهرو کرد. با این حال، اکنون به نظر میرسد برخی از بزرگترین بازیگران صنعت خودرو روسیه تلاش میکنند این بحران را به فرصتی برای بازسازی و بازتعریف توانمندیهای داخلی تبدیل کنند. نشست اقتصادی سنپترزبورگ که در اوایل ژوئن ۲۰۲۶ برگزار شد، به بستری برای نمایش این رویکرد جدید تبدیل شد. در یکی از پنلهای تخصصی این رویداد که به آینده صنعت خودرو روسیه اختصاص داشت، مدیران ارشد شرکتهای خودروسازی و مقامات دولتی درباره دستاوردها، چالشها و برنامههای آینده این صنعت سخن گفتند؛ ناگفته نماند از مقامات ارشد دولتی و صنعتی فدراسیون روسیه نیز در این نشست حضور داشتند. خبرنگار صنعت ماشین در این رویداد حضور داشت و گزارش اختصاصی از این مهم را ارائه تا در ادامه از نظر میگذارانیم.
رویداد مهم صنعت خودرو روسیه
در نشست اقتصادی سن پترزبورگ که در اوایل سال جاری میلادی برگزار شد، در میان تمام سخنرانیها، آنچه بیش از همه توجه رسانهها را جلب کرد، اظهارات نماینده شرکت آوتوواز درباره آغاز تولید انبوه کراساوور جدید «لادا آزیموت» و همچنین جزئیاتی عجیب و جالب از فناوریهای مورد استفاده در کارخانه این شرکت بود؛ جایی که هزاران ربات و خودروهای حملونقل خودران در حال فعالیت هستند و برخی از آنها هنگام جابهجایی قطعات، موسیقی گروه افسانهای AC/DC را پخش میکنند.
لادا آزیموت؛ مهمترین پروژه جدید خودروسازی روسیه
بدون تردید، مهمترین خبر مطرح شده در این نشست، اعلام زمان آغاز تولید انبوه لادا آزیموت بود. سرگئی گرومک، معاون روابط خارجی و تعامل با سهامداران آوتوواز، اعلام کرد که تولید سریالی این خودرو از ماه سپتامبر سال جاری آغاز خواهد شد. لادا آزیموت را میتوان مهمترین محصول جدید صنعت خودروی روسیه پس از خروج برندهای غربی از این کشور دانست. این خودرو نخستین کراساوور کاملاً جدید آوتوواز در دوران پس از همکاری با رنو محسوب میشود و از دید بسیاری از کارشناسان، موفقیت یا شکست آن میتواند تصویر روشنی از آینده صنعت خودروی روسیه ارائه کند. بازار روسیه طی سالهای اخیر به سرعت به سمت خودروهای کراساوور و شاسیبلند حرکت کرده است؛ روندی که تقریباً در تمام بازارهای جهانی مشاهده میشود. از همین رو، ورود آزیموت به این بخش میتواند نقش مهمی در حفظ سهم بازار لادا ایفا کند. طبق برنامهریزیهای انجامشده، این خودرو قرار است به عنوان نماد نسل جدید محصولات آوتوواز معرفی شود؛ نسلی که توسعه آن بدون مشارکت مستقیم شرکتهای غربی صورت گرفته است.
پایان عصر وابستگی به رنو
از آنجا که شرکت خودروسازی رنو یکی از خودروسازان بسیار مطرح در صنعت خودرو روسیه بوده، حال زمان آن فرارسیده تا دیگر وابستگی به رنو وجود نداشته باشد. یکی از مهمترین محورهای سخنان مدیران آوتوواز در این نشست، موضوع استقلال فناوری و دیجیتالی بود. تا پیش از سال ۲۰۲۲، شرکت فرانسوی رنو سهامدار اصلی آوتوواز محسوب میشد و بسیاری از زیرساختهای نرمافزاری، مدیریتی و دیجیتالی این خودروساز روسی بر پایه فناوریهای خارجی بنا شده بود. سرگئی گرومک در سخنان خود با لحنی صریح به این موضوع اشاره کرد و گفت که وابستگی دیجیتالی کارخانه تا حدی پیش رفته بود که امکان توقف بخشهایی از خطوط تولید از خارج از روسیه وجود داشت. به گفته وی، پس از خروج رنو، آوتوواز پروژهای گسترده را برای دستیابی به استقلال کامل دیجیتالی آغاز کرد. این پروژه شامل حذف بیش از ۲۰۰ نرمافزار و سرویس خارجی، انتقال حدود ۲۵۰ ترابایت داده به زیرساختهای داخلی روسیه و جایگزینی سامانههای مختلف مدیریتی و صنعتی بود. طبق گزارش خبرنگار «صنعت ماشین»، چنین پروژهای در ابعاد یک خودروساز بزرگ، نه تنها از منظر فناوری اطلاعات بلکه از لحاظ حفظ تداوم تولید نیز اقدامی بسیار پیچیده و پرهزینه محسوب میشود. بسیاری از خودروسازان جهان برای دههها به اکوسیستم نرمافزاری شرکای خارجی وابسته بودهاند و جایگزینی کامل این سامانهها معمولاً فرآیندی چندساله به شمار میرود. گرومک اعلام کرد که تا اول ماه مه ۲۰۲۳، آوتوواز موفق شده بود استقلال کامل دیجیتالی خود را به دست آورد؛ رخدادی که اکنون هر ساله در شهر تولیاتی به عنوان «روز استقلال دیجیتال» گرامی داشته میشود.
کارخانهای با بیش از ۱۷۰۰ وسیله نقلیه خودران
یکی از جذابترین بخشهای سخنان نماینده آوتوواز به فناوریهای خودران مورد استفاده در کارخانه این شرکت مربوط میشد. بر اساس آمار اعلامشده، هماکنون ۱۷۲۱ دستگاه وسیله حملونقل خودران در خطوط تولید و انبارهای آوتوواز فعالیت میکنند. این خودروهای کوچک بدون راننده وظیفه انتقال قطعات و مجموعههای مختل ف را از انبارها به خطوط مونتاژ بر عهده دارند. چنین سامانههایی که در ادبیات صنعتی با نام AGV یا Automated Guided Vehicle شناخته میشوند، امروزه در بسیاری از کارخانههای پیشرفته جهان مورد استفاده قرار میگیرند. مزیت اصلی آنها کاهش نیاز به نیروی انسانی در بخش لجستیک داخلی، افزایش دقت در تحویل قطعات و کاهش خطاهای عملیاتی است. اما آنچه کارخانه آوتوواز را از بسیاری از نمونههای مشابه متمایز میکند، ویژگی جالب دیگری است. به گفته مدیران این شرکت، هر یک از این خودروهای خودران موسیقی خاص خود را پخش میکنند. برخی از آنها هنگام حرکت قطعه معروف «Highway to Hell» از گروه AC/DC را اجرا میکنند و برخی دیگر آثار کلاسیک آنتونیو ویوالدی از جمله مجموعه مشهور «چهار فصل» را پخش میکنند. مدیران کارخانه میگویند انتخاب موسیقی بر اساس سلیقه کارکنان هر بخش انجام شده است. در نگاه نخست ممکن است چنین موضوعی جنبهای طنزآمیز داشته باشد، اما در واقع بخشی از سیاستهای جدید مدیریت منابع انسانی در صنایع مدرن محسوب میشود؛ سیاستی که هدف آن ایجاد محیط کاری جذابتر و افزایش رضایت کارکنان است.
ایمنی در کنار خودکارسازی
استفاده گسترده از تجهیزات خودران همواره نگرانیهایی درباره ایمنی ایجاد میکند. با این حال مدیران آوتوواز تأکید دارند که این سامانهها از بالاترین استانداردهای ایمنی برخوردار هستند. سرگئی گرومک حتی تجربه شخصی خود را نیز در این زمینه مطرح کرد و گفت بارها در مسیر حرکت این وسایل قرار گرفته است. به گفته او، خودروهای خودران ابتدا هشدار صوتی میدهند و سپس بلافاصله متوقف میشوند. این فناوری مبتنی بر حسگرهای لیزری، دوربینها و سامانههای تشخیص موانع است که امکان فعالیت ایمن در محیطهای صنعتی شلوغ را فراهم میکند. در واقع، همان فناوریهایی که امروز در توسعه خودروهای خودران جادهای مورد استفاده قرار میگیرند، سالهاست در محیطهای صنعتی به بلوغ رسیدهاند.
برند جدید «سنات»؛ تلاش روسیه برای ورود دوباره به بازار خودروهای لوکس
در جریان نشست اقتصادی سنپترزبورگ، یکی دیگر از موضوعات مهم مطرحشده، رونمایی از برند جدید روسی «سنات» یا Senat بود؛ برندی که قرار است در آینده به عنوان یکی از بازیگران بخش خودروهای لوکس و تشریفاتی بازار روسیه فعالیت کند. در این نشست، آندری پانکوف، مدیر باسابقه صنعت خودرو روسیه که پیشتر هدایت فعالیتهای شرکتهای رنو و میتسوبیشی در این کشور را برعهده داشت، درباره اهداف و برنامههای توسعه این برند تازهتأسیس توضیحاتی ارائه کرد. به گفته پانکوف، هدف اصلی پروژه سنات، تامین خودروهای ایمن، مطمئن و راحت برای مقامات و مدیران ارشد دولت روسیه است. او تأکید کرد که یکی از مهمترین مأموریتهای این پروژه، ایجاد دانش فنی و توانمندیهای مهندسی لازم برای طراحی و توسعه خودروهای سطح بالا در داخل روسیه است. پانکوف در ادامه توضیح داد که پایه و اساس برند سنات بر روی یک پلتفرم خودروهای تشریفاتی و لوکس بنا شده و این شرکت قصد دارد به تدریج خلأ موجود در بخش خودروهای لوکس بازار روسیه را پر کند. بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، توسعه محصولات سنات در سه مرحله دنبال خواهد شد. در مرحله نخست، شرکت بر روی بهروزرسانی و بازطراحی عمیق یک محصول پایه تمرکز خواهد کرد که اکنون با نام «سنات ۹۰۰» در بازار عرضه شده است. مرحله دوم به توسعه مدل «سنات ۱۰۰۰» اختصاص دارد؛ خودرویی که با استفاده از مجموعهای از قطعات، فناوریها و راهکارهای مهندسی تأمینکنندگان مطرح بخش پریمیوم و لوکس ساخته خواهد شد و با فناوریهای اختصاصی این برند ترکیب میشود. در نهایت، در مرحله سوم توسعه، سنات قصد دارد یک شاسیبلند کاملاً جدید را بر پایه همین پلتفرم طراحی و تولید کند؛ محصولی که از ابتدا براساس نیازهای بازار روسیه توسعه خواهد یافت.
«آوتوتور» به دنبال توسعه توان مهندسی و تولید منعطف
در بخش دیگری از این نشست، دنیس پاک، رئیس هلدینگ آوتوتور، درباره وضعیت صنعت خودرو روسیه و برنامههای این شرکت سخن گفت. اگرچه اظهارات وی بیشتر جنبه کلی داشت، اما او اشاره کرد که بسیاری از چالشها و عوامل منفی تأثیرگذار بر صنعت خودرو از طریق مکانیزمهای حمایتی مختلف کنترل و مدیریت میشوند. پاک همچنین اعلام کرد که آوتوتور در حال اجرای برنامههایی برای افزایش توانمندیهای مهندسی و توسعه زیرساختهای تولیدی انعطافپذیر است. به گفته او، این شرکت در حال ایجاد خطوط تولیدی یکپارچه و چندمنظورهای است که امکان تولید طیف گستردهای از محصولات مختلف را فراهم میکنند؛ رویکردی که میتواند در شرایط متغیر بازار و تغییر سریع نیازهای مشتریان، مزیت مهمی برای خودروسازان روسی محسوب شود.
هدفگذاری تولید ۲.۵ میلیون خودرو تا سال ۲۰۳۵
یکی دیگر از محورهای مهم این نشست، برنامه بلندمدت دولت روسیه برای توسعه صنعت خودرو بود. آلبرت کریموف، معاون وزیر صنعت و تجارت روسیه، اعلام کرد که سند راهبردی توسعه صنعت خودروی این کشور تا سال ۲۰۳۵ در مراحل نهایی تدوین قرار دارد و بهزودی برای تصویب به دولت ارائه خواهد شد. بر اساس این برنامه، صنعت خودرو روسیه باید طی یک دهه آینده به ظرفیت تولید سالانه ۲.۵ میلیون دستگاه خودرو دست پیدا کند. این هدفگذاری نشان میدهد که دولت روسیه قصد دارد نهتنها بازار داخلی را پوشش دهد، بلکه در آینده به توسعه صادرات و افزایش سهم خود در بازارهای بینالمللی نیز بیندیشد. کریموف تأکید کرد که یکی از مهمترین محورهای این برنامه، یکپارچهسازی و استانداردسازی قطعات و مجموعههای مورد استفاده در خودروهای تولید داخل است. علاوه بر این، دولت قصد دارد سرمایهگذاری در حوزه تحقیق و توسعه یا R&D را به شکل قابل توجهی افزایش دهد تا خودروسازان روسی بتوانند محصولات رقابتیتری را طراحی و تولید کنند.
سنات 900؛ نخستین محصول برند جدید لوکس روسیه
در حاشیه مجمع اقتصادی بینالمللی سنپترزبورگ، نخستین محصول برند جدید سنات نیز به صورت رسمی رونمایی شد. این برند ارتباط نزدیکی با خودروساز لوکس روسی «آروس» دارد و حتی از همان نشان تجاری سپرشکل آروس استفاده میکند. تنها تفاوت ظاهری، جایگزینی نام «Aurus» با نام «Senat» است که با همان سبک نوشتاری طراحی شده است. نخستین محصول این برند، سدان لوکس «سنات ۹۰۰» نام دارد. این خودرو در حقیقت نسخهای بازطراحیشده از سدان چینی Hongqi H9 محسوب میشود؛ محصولی که در سالهای اخیر به یکی از شناختهشدهترین خودروهای لوکس بازار چین تبدیل شده است. با این حال مهندسان سنات تغییرات ظاهری قابل توجهی در بخش جلو خودرو ایجاد کردهاند.
بیش از ۱۶۰۰ ربات صنعتی در خطوط تولید
موضوع دیگری که توجه کارشناسان حاضر در نشست را جلب کرد، میزان بالای رباتیک در کارخانه آوتوواز بود. طبق آمار رسمی، ۱۶۰۷ ربات صنعتی در خطوط تولید این شرکت مشغول فعالیت هستند. بخش عمده این رباتها در عملیات جوشکاری بدنه به کار گرفته شدهاند. در خط تولید لادا گرانتا، سطح رباتیزاسیون عملیات جوشکاری به ۸۶ درصد رسیده است. این عدد از دید بسیاری از متخصصان، رقمی قابل توجه محسوب میشود و با استانداردهای بسیاری از کارخانههای مدرن جهان برابری میکند. رباتهای صنعتی در بخش جوشکاری مزایای متعددی دارند. آنها میتوانند با دقتی بسیار بالاتر از نیروی انسانی عملیات را انجام دهند، کیفیت ساخت را یکنواخت نگه دارند و سرعت تولید را افزایش دهند. علاوه بر این، استفاده از رباتها خطرات شغلی مرتبط با جوشکاری را نیز کاهش میدهد. طبق گزارش خبرنگار «صنعت ماشین»، افزایش سطح اتوماسیون در کارخانههای خودروسازی روسیه یکی از مهمترین پیامدهای تحریمها و خروج شرکای خارجی بوده است. بسیاری از شرکتها تلاش کردهاند با سرمایهگذاری بیشتر در حوزه رباتیک و فناوریهای هوشمند، بخشی از مشکلات ناشی از محدودیتهای زنجیره تامین و کمبود نیروی متخصص را جبران کنند. جالب است بدانید که سرمایهگذاریهای فراوانی در بخش صنعت هوش مصنوعی مرتبط با خودروسازی شده تا فدارسیون روسیه بتواند بهزودی حرفهای بسیاری برای گفتن در این بخش داشته باشد. همین مساله سبب شده تا همکاری و تعامل میان مهندسان الکترونیک روسی با چینی بالا بگیرد. در این بخش طبق آنچه خبرنگار صنعت ماشین بدست آورده، قرار است خودروسازان مطرحی مانند بی وای دی، چری و چانگان در این زمینه سرمایه گذاریهای کنند. همین موضوع منجربه ارتقای توسعه و فناوری صنعت خودرو در این کشور خواهد شد. ناگفته نماند که روسیه در وضعیت پساتحریمی توانسته با اتکا به دانش داخلی و فناوریهای بومی خود تا حد زیادی پیشرفتهای در زمینه الکترونیک خودرو داشته باشد.
بازگشت سودآوری به آوتوواز
یکی از مهمترین ادعاهای مطرحشده در این نشست، مربوط به وضعیت مالی آوتوواز بود. مدیران این شرکت اعلام کردند که از زمان بازگشت مالکیت کارخانه به دولت روسیه در سال ۲۰۲۲، گروه آوتوواز هر سال سود خالص چند میلیارد روبلی ثبت کرده است. این در حالی است که به گفته آنان، در دوران حضور سهامداران خارجی، شرکت با زیانهای سنگینی مواجه بود. البته ارزیابی دقیق این ادعا نیازمند بررسی مستقل صورتهای مالی است، اما بدون تردید آوتوواز در سالهای اخیر توانسته جایگاه خود را در بازار داخلی روسیه تثبیت کند. خروج بسیاری از برندهای غربی باعث شد سهم بازار لادا افزایش یابد و این شرکت بتواند بخش قابل توجهی از تقاضای داخلی را پوشش دهد. همچنین حمایتهای گسترده دولت روسیه از صنعت خودرو نقش مهمی در حفظ ثبات مالی خودروسازان این کشور ایفا کرده است.
صدها میلیارد روبل سرمایهگذاری برای آینده
در بخش دیگری از این نشست، آلبرت کریموف، معاون وزیر صنعت و تجارت روسیه، آمارهایی درباره حجم سرمایهگذاریهای انجامشده در صنعت خودرو ارائه کرد. بر اساس اطلاعات اعلامشده، تاکنون حدود ۱۱ میلیارد روبل از طریق برنامههای تحقیق و توسعه در اختیار صنعت خودرو قرار گرفته است. همچنین دو میلیارد روبل از طریق آژانس توسعه فناوری و ۲۶ میلیارد روبل از طریق صندوق توسعه صنعتی تامین شده است. با احتساب سرمایهگذاریهای مستقیم خودروسازان و شرکتهای قطعهسازی، مجموع سرمایهگذاری انجامشده در صنعت خودرو روسیه طی سالهای اخیر از مرز ۳۰۰ میلیارد روبل عبور کرده است. این ارقام نشان میدهد دولت روسیه صنعت خودرو را به عنوان یکی از صنایع راهبردی کشور در نظر گرفته و برای حفظ آن منابع قابل توجهی اختصاص داده است.
رقابت دشوار با خودروسازان چینی
با وجود تمام این سرمایهگذاریها، مقامات روسی همچنان نسبت به برخی بخشهای بازار نگران هستند. کریموف در سخنان خود تأکید کرد که اگرچه روند جایگزینی محصولات وارداتی در بخش خودروهای سواری رضایتبخش است، اما وضعیت در بخش خودروهای تجاری متفاوت به نظر میرسد. به گفته او، رقابت با تولیدکنندگان چینی روزبهروز دشوارتر میشود. این نگرانی بیدلیل نیست. در سالهای اخیر برندهای چینی سهم چشمگیری از بازار روسیه را در اختیار گرفتهاند و در بسیاری از بخشها به بازیگران اصلی تبدیل شدهاند.
مزیت اصلی این شرکتها، توانایی تولید انبوه، قیمت رقابتی و دسترسی گسترده به فناوریهای روز است. در چنین شرایطی، خودروسازان روسی برای حفظ رقابتپذیری ناچار هستند سرمایهگذاری بیشتری در توسعه محصول، کیفیت ساخت و فناوری انجام دهند.
آزیموت؛ نماد آینده یا آزمونی دشوار؟
در نهایت، بسیاری از کارشناسان معتقدند سرنوشت لادا آزیموت میتواند تصویری روشن از آینده صنعت خودروی روسیه ارائه دهد. این خودرو تنها یک محصول جدید نیست؛ بلکه نمادی از تلاش روسیه برای بازسازی صنعت خودرو پس از خروج شرکای غربی محسوب میشود. موفقیت آزیموت میتواند نشان دهد که صنعت خودروی روسیه قادر است با تکیه بر توان داخلی و همکاری با شرکای جدید، مسیر توسعه را ادامه دهد. اما اگر این پروژه نتواند انتظارات بازار را برآورده کند، پرسشهای جدی درباره پایداری مدل جدید توسعه خودروسازی روسیه مطرح خواهد شد. طبق گزارش خبرنگار «صنعت ماشین»، آنچه امروز در کارخانه آوتوواز مشاهده میشود ترکیبی از جاهطلبی صنعتی، سرمایهگذاری گسترده در فناوریهای نوین، تلاش برای استقلال دیجیتال و اتکا به اتوماسیون پیشرفته است. رباتهایی که بدنه خودروها را جوش میدهند، وسایل نقلیه خودرانی که قطعات را جابهجا میکنند و در حین حرکت موسیقی AC/DC یا ویوالدی پخش میکنند، تنها بخشی از تصویری هستند که روسیه میخواهد از نسل جدید صنعت خودروی خود به نمایش بگذارد. اکنون نگاهها به ماه سپتامبر دوخته شده است؛ زمانی که نخستین دستگاههای لادا آزیموت از خط تولید کارخانه تولیاتی خارج خواهند شد. خودرویی که شاید بیش از هر محصول دیگری، نماینده آرزوها و جاه طلبی جدید صنعت خودروی روسیه در دوران پساتحریم باشد.
