لاستیک در نگاه نخست یکی از سادهترین اجزای خودرو بهنظر میرسد؛ قطعهای که وظیفه انتقال نیرو، تحمل وزن و ایجاد تماس خودرو با سطح جاده را برعهده دارد. اما واقعیت فنی صنعتخودرو نشان میدهد تایر یکی از پیچیدهترین اجزای مهندسی خودرو است؛ زیرا تقریبا تمام نیروهای ترمز، شتابگیری و تغییر مسیر از طریق سطح تماس لاستیک با جاده منتقل میشوند.
در خودروهای جدید، لاستیک دیگر صرفا با هدف افزایش عمر یا چسبندگی طراحی و تولید نمیشود. کاهش مقاومت غلتشی، کاهش صدای حرکت، بهبود ترمزگیری روی سطح خیس، افزایش پایداری در سرعتهای بالا و سازگاری با خودروهای برقی، اکنون به شاخصهای اصلی طراحی تبدیل شدهاند.
کاهش مقاومت غلتشی؛ نبرد برای هر لیتر سوخت
یکی از مهمترین محورهای توسعه تایر، کاهش مقاومت غلتشی است. هرچه تغییر شکل لاستیک هنگام حرکت کمتر باشد، انرژی کمتری تلف میشود و خودرو برای حرکت به نیروی کمتری نیاز دارد. به همین دلیل، صنعت لاستیک در سالهای اخیر به سمت ترکیبات جدید لاستیکی، ساختارهای سبکتر و طراحی آجهایی حرکت کرده که بتوانند میان مقاومت غلتشی پایین و چسبندگی مناسب تعادل برقرار کنند.
اهمیت این موضوع در خودروهای برقی حتی بیشتر است؛ زیرا کاهش مقاومت غلتشی میتواند به افزایش برد خودرو کمک کند. مقررات برچسبگذاری تایر در اتحادیهاروپا نیز مقاومت غلتشی، چسبندگی روی سطح خیس و صدای غلتش خارجی را بهعنوان سه شاخص اصلی عملکرد تایر در اختیار مصرفکننده قرار میدهد. اما کاهش مقاومت غلتشی نباید به قیمت کاهش ایمنی تمام شود. چالش اصلی مهندسان لاستیک، ایجاد تعادل میان بهرهوری انرژی، چسبندگی و دوام است؛ سه مولفهای که در بسیاری از موارد در جهتهای متفاوت عمل میکنند.
تایرهای مناسب خودروهای برقی
رشد خودروهای برقی نیز طراحی لاستیک را تغییر داده است. وزن بالاتر برخی خودروهای برقی، گشتاور فوری موتور و ضرورت کاهش مصرف انرژی، فشار بیشتری بر تایر وارد میکند. بنابراین سازندگان درحال توسعه ساختارهایی با تحمل بار بیشتر، مقاومت غلتشی کمتر و قابلیت کنترل صدای حرکت هستند. از سوی دیگر، نبود صدای موتور احتراقی در خودروهای برقی باعث شده صدای ناشی از تماس لاستیک و جاده بیشتر بهگوش سرنشین برسد. بههمین دلیل، طراحی الگوی آج و ساختار داخلی تایر برای کنترل نویز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
استانداردها سختگیرانهتر میشوند
در سال ۲۰۲۶، مقررات جهانی نیز در حال حرکت به سمت ارزیابی دقیقتر عملکرد تایر هستند. مقررات شماره ۱۱۷ سازمان ملل متحد، عملکردهایی مانند مقاومت غلتشی، صدای غلتش و چسبندگی روی سطح خیس را پوشش میدهد و در سال جاری نیز پیشنهادهایی برای بهروزرسانی این مقررات مطرح شده است. در اروپا نیز تایرها در ردههای مختلف از نظر مقاومت غلتشی و چسبندگی خیس طبقهبندی میشوند و عملکرد آنها در شرایط برفی و یخی نیز میتواند روی برچسب مشخص شود. این رویکرد نشان میدهد تایر دیگر یک قطعه صرفا مصرفی نیست، بلکه بخشی از عملکرد انرژی و ایمنی خودرو محسوب میشود.
تایر هوشمند در مسیر تولید
یکی از فناوریهای آیندهدار، تایر هوشمند است. در این فناوری، حسگرها میتوانند اطلاعاتی درباره فشار باد، دما، وضعیت سایش، نیروهای واردشده به تایر و حتی شرایط تماس لاستیک با جاده را جمعآوری کنند.
اهمیت این فناوری زمانی بیشتر میشود که خودروها بهسامانههای کمکراننده و رانندگی خودکار مجهز میشوند. خودرو برای کنترل دقیقتر خود باید بداند چقدر چسبندگی در اختیار دارد و تایر در چه شرایطی با سطح جاده تماس دارد. پژوهشهای سال ۲۰۲۶ نیز نشان میدهند استفاده از دادههای تایر هوشمند میتواند برای تخمین نیروهای تایر، زاویه لغزش و شرایط اصطکاک جاده بهکار گرفته شود. همزمان، سامانه پایش فشار باد نیز در حال توسعه است و سازمان ملل در سال ۲۰۲۶ پیشنهادهایی برای بهروزرسانی الزامات مربوط به این سامانه ارائه کرده است.
آینده تایر فقط در آج خلاصه نمیشود
تحول صنعت لاستیک را باید در مواداولیه نیز جستوجو کرد. کاهش وزن، افزایش دوام، استفاده بهینهتر از مواد و حرکت بهسمت ترکیباتی با اثر زیستمحیطی کمتر، از محورهای مهم توسعه آینده هستند.
درنهایت، تایر آینده قطعهای خواهد بود که همزمان چند ماموریت را انجام میدهد: انرژی کمتری تلف میکند، چسبندگی بیشتری فراهم میکند، صدای کمتری ایجاد میکند، دوام بیشتری دارد و اطلاعات دقیقتری درباره وضعیت خود و سطح جاده در اختیار خودرو قرار میدهد. از این منظر، فناوری لاستیک دیگر موضوعی حاشیهای در صنعتخودرو نیست. بر این اساس هرچه خودروها هوشمندتر و کممصرفتر میشوند، نقش تایر در ایمنی، بهرهوری و عملکرد خودرو نیز پررنگتر خواهد شد.
