طی سالهای اخیر مباحثی همچون خصوصیسازی خودروسازان، توسعه داخلیسازی، نوسازی خطوط تولید و اصلاح نظام تامین مالی بارها از سوی فعالان این صنعت مطرح شده است؛ اما همچنان بسیاری از این اهداف بهدلیل مشکلات اقتصادی و بیثباتی در فضای کسبوکار بهطور کامل محقق نشدهاند. در چنین شرایطی، بررسی آینده زنجیرهتامین و راهکارهای تقویت تولید داخلی اهمیت بیشتری پیدا میکند. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که صنعتخودرو کشور از ظرفیتهای قابل توجهی برای رشد برخوردار است؛ اما بهرهبرداری از این ظرفیتها نیازمند سیاستگزاریهای پایدار، تامین مالی مناسب و کاهش مداخلاتی است که طی سالهای گذشته روند توسعه این صنعت را با چالش مواجه کردهاند.
امرالله امینی با تاکید بر ضرورت ایجاد ثبات در سیاستهای اقتصادی معتقد است: «خصوصیسازی واقعی، توسعه داخلیسازی و نوسازی خطوط تولید میتواند بخشی از مشکلات صنعتخودرو را برطرف کند؛ اما تحقق این اهداف بدون اصلاح ساختارهای اقتصادی و بهبود شرایط تامین مالی امکانپذیر نخواهد بود.»
وی با اشاره به ظرفیتهای موجود در صنعت قطعهسازی کشور تاکید کرد: «فعالان این حوزه برای سرمایهگذاری، ارتقای فناوری و افزایش تولید بیش از هر چیز به محیطی قابل پیشبینی نیاز دارند؛ محیطی که در آن تصمیمات اقتصادی، ارزی و مالی بهگونهای اتخاذ شود که امکان برنامهریزی بلندمدت برای تولیدکنندگان فراهم باشد.»
خصوصیسازی خودروسازان چه تاثیری بر روابط میان خودروسازان و زنجیرهتامین خواهد داشت؟ آیا این اقدام میتواند به بهبود فضای کسبوکار منجر شود؟
خصوصیسازی در صورتی میتواند به بهبود عملکرد صنعتخودرو کمک کند که بهشکل واقعی و همراه با اصلاح ساختارهای مدیریتی و اقتصادی انجام شود. صرف انتقال سهام از یک مجموعه بهمجموعه دیگر، بدون تغییر در شیوه مدیریت و تصمیمگیری، نمیتواند مشکلات موجود را برطرف کند. آنچه اهمیت دارد ایجاد فضای رقابتی، افزایش بهرهوری و کاهش مداخلات غیرضروری در فعالیت بنگاههاست. درصورت اجرای صحیح خصوصیسازی، خودروسازان ناچار خواهند بود توجه بیشتری به بهرهوری، کیفیت و رضایت مشتری داشته باشند. این موضوع میتواند به بهبود روابط میان خودروسازان و قطعهسازان نیز منجر شود؛ زیرا بنگاههای اقتصادی برای حفظ رقابتپذیری خود به زنجیرهتامین توانمند و پایدار نیاز دارند. با این حال، موفقیت این فرآیند به نحوه اجرا و میزان استقلال واقعی بنگاهها بستگی دارد.
ظرفیت داخلیسازی قطعات در شرایط فعلی تا چه اندازه است و چه موانعی بر سر راه توسعه آن وجود دارد؟
صنعت قطعهسازی کشور طی سالهای گذشته توانمندیهای قابل توجهی در زمینه داخلیسازی بهدست آورده است و در بسیاری از قطعات بهسطح مناسبی از خودکفایی رسیدهایم. با این حال هنوز در برخی بخشها وابستگی بهفناوری، مواداولیه خاص یا تجهیزات خارجی وجود دارد که توسعه داخلیسازی را با محدودیت مواجه میکند. داخلیسازی نیازمند سرمایهگذاری، انتقال دانش فنی و ایجاد ثبات اقتصادی است. زمانی که تولیدکننده با مشکلات نقدینگی و عدماطمینان نسبت به آینده روبهرو باشد، طبیعی است که امکان سرمایهگذاری در پروژههای بلندمدت کاهش پیدا کند. بنابراین توسعه داخلیسازی بیش از هر چیز بهفراهم شدن زیرساختهای اقتصادی و مالی مناسب وابسته است.
سیاستهای تامین مالی تولید تا چه اندازه پاسخگوی نیاز صنعتخودرو و قطعهسازی بوده است؟
واقعیت این است که نظام تامین مالی کشور هنوز نتوانسته پاسخ مناسبی به نیازهای بخش تولید ارائه دهد. بسیاری از واحدهای تولیدی برای تامین سرمایه در گردش یا اجرای طرحهای توسعهای با مشکلات متعددی مواجه هستند و هزینه تامین مالی نیز در بسیاری از موارد بالاست. تولید صنعتی نیازمند منابع مالی پایدار و بلندمدت است. اگر دسترسی بهمنابع مالی دشوار یا پرهزینه باشد، بنگاهها ناچار خواهند شد بخش مهمی از توان خود را صرف تامین نقدینگی کنند. این مساله درنهایت بر سرمایهگذاری، اشتغال و رشد تولید اثر منفی خواهد گذاشت. بههمین دلیل اصلاح نظام تامین مالی باید یکی از اولویتهای سیاستگزاران باشد.
صنعت قطعهسازی تا چه اندازه توان نوسازی خطوط تولید و سرمایهگذاری در فناوریهای جدید را دارد؟
بخش قابل توجهی از واحدهای تولیدی کشور علاقهمند به نوسازی تجهیزات و ارتقای فناوری هستند؛ اما محدودیتهای مالی اجازه نمیدهد این هدف با سرعت مطلوب محقق شود. درشرایطی که بخش عمده منابع بنگاه صرف هزینههای جاری میشود، طبیعی است که بودجه کمتری برای توسعه و نوسازی باقی بماند. رقابت در صنعتخودرو به شدت به فناوری وابسته است. هرچه فاصله فناوری بیشتر شود، رقابتپذیری نیز کاهش خواهد یافت. بنابراین حمایت از سرمایهگذاریهای مولد و تسهیل دسترسی بهمنابع مالی میتواند نقش مهمی در ارتقای فناوری و افزایش کیفیت تولیدات داخلی ایفا کند.
چشمانداز زنجیرهتامین و صنعتخودرو را در ماههای آینده چگونه ارزیابی میکنید؟
چشمانداز این صنعت تا حد زیادی بهتصمیمات اقتصادی و سیاستهای کلان کشور وابسته است. اگر ثبات بیشتری در حوزه ارز، تامین مالی و سیاستگزاری ایجاد شود، میتوان انتظار داشت شرایط تولید نیز به تدریج بهبود پیدا کند. صنعتخودرو و قطعهسازی از ظرفیتهای قابل توجهی برخوردار است و درصورت فراهم شدن بسترهای لازم، امکان رشد و توسعه وجود دارد. اما در مقابل، ادامه بیثباتیهای اقتصادی و تداوم مشکلات نقدینگی میتواند فشار بیشتری بر فعالان این حوزه وارد کند. بنابراین آینده این صنعت بیش از هر چیز بهمیزان موفقیت سیاستگزاران در ایجاد فضای باثبات و قابل پیشبینی بستگی دارد.
مهمترین مطالبه فعالان صنعتخودرو و قطعهسازی از دولت چیست؟
مهمترین مطالبه فعالان این صنعت را میتوان در چند محور خلاصه کرد؛ ایجاد ثبات در سیاستهای اقتصادی، اصلاح نظام قیمتگذاری، تسهیل تامین مالی تولید و حمایت از سرمایهگذاری. تولیدکنندگان بیش از هر چیز به محیطی نیاز دارند که بتوانند بر اساس آن برنامهریزی بلندمدت انجام دهند. درواقع صنعتخودرو بیش از حمایتهای مقطعی، به سیاستهای پایدار و قابل پیشبینی نیاز دارد. هر اندازه فضای اقتصادی شفافتر و باثباتتر باشد، امکان جذب سرمایه، افزایش تولید، ارتقای کیفیت و توسعه اشتغال نیز بیشتر خواهد شد. این موضوع نه تنها به نفع تولیدکنندگان، بلکه به سود مصرفکنندگان و اقتصاد کشور خواهد بود.
