به باور دکتر سعید تقوایی بهعنوان عضو هیاتمدیره شرکت صنایع لاستیک یزد و پژوهشگر صنعت تایر و لاستیک از منظر تقاضا، رشد ناوگان خودروهای سواری و تجاری در سالهای اخیر، افزایش مصرف تایرهای رینگ ۱۶ به بالا و نیاز مستمر بازار جایگزینی به گستره وسیعی از سایز – پترنها موجب شده است که تقاضای داخلی برای تایر، روندی نسبتا پایدار داشته باشد.
در سمت عرضه نیز شرکتهای داخلی در تلاش بودهاند تا با توسعه خطوط تولید و افزایش بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود سهم خود از بازار را در اختیار داشته باشند؛ هرچند در برخی گروههای محصول همچنان واردات نقش مکمل ایفا کرده است.
از منظر مالی و عملیاتی، صنعت تایر در سالهای اخیر با وجود محدودیتهای تامین مواداولیه، نوسانات نرخ ارز و افزایش هزینههای تولید، توانسته است تا حدودی سطح تولید خود را حفظ کند؛ اما بخشی از این عملکرد متکی بر استفاده فشرده از ظرفیتهای موجود و افزایش فشار بر تجهیزات تولیدی بوده است. درچنین شرایطی، موضوع فرسودگی ماشینآلات و فاصله فناوری با تولیدکنندگان پیشرو جهانی به یکی از چالشهای مهم پیش روی این صنعت تبدیل شده است.
با آغاز سال ۱۴۰۵ و تداوم مناقشات بینالمللی، صنعت تایر ایران با چالشهای عملیاتی عمیقی همراه بوده است. بسیاری از شرکتهای تایرسازی با افت تولید و در برخی موارد، با توقف خطوط مواجه شدهاند که نشاندهنده فشارهای شدید بر این صنعت است. تداوم این مسیر نه تنها بحرانهای موجود را عمیقتر میکند، بلکه زنگ خطری جدی برای بقای بنگاههاست. در این شرایط، بازار، شاهد شکافی عمیق میان شرکتهایی خواهد بود که توانایی مدیریت بحران را دارند و آنهایی که در گرداب رکود غرق میشوند. برای شرکتهایی که بهدنبال بقا در این بازار پرتلاطم هستند، دیگر روشهای معمول مدیریتی پاسخگو نیست؛ بلکه تنها راهکار عملی، پیادهسازی راهبردهای «تولید در شرایط بحرانی» و افزایش حداکثری بهرهوری با تکیه بر مدیریت بحران است تا بتوان از توقف کامل و خروج از گردونه رقابت جلوگیری کرد.
امسال با ورود به خردادماه، احتمال توافقات سیاسی و میدانی کشور با طرفهای متخاصم افزایش یافت و نهایت اینکه در واپسین ساعات آخرین روز خرداد، توافقنامهای به امضای روسای جمهوری ایران و آمریکا رسید و این امید را در دلهای تولیدکنندگان ایجاد کرد که احتمال گسترش تعاملات صنعتی و دسترسی بهفناوریهای نوین افزایش خواهد یافت؛ چراکه آنها میدانند که بازسازی و نوسازی تجهیزات، دیگر یک انتخاب صرف نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ رقابتپذیری، ارتقای بهرهوری و توسعه بازارهای صادراتی بهشمار میرود و اگر درها باز شود باید بهرقبای جهانی عرضه و تقاضای تایر چشم دوخت؛ چراکه رقابت در صنعت تایر در سطح جهانی بسیار فشرده است و تولیدکنندگان بزرگ با بهرهگیری از فناوریهای نوین، بهرهوری بالا و مدیریت دقیق زنجیرهتامین، توانستهاند هزینههای تولید را کاهش داده و کیفیت محصولات خود را ارتقا دهند.
درچنین شرایطی، برای آنکه تولیدکنندگان داخلی بتوانند سهم خود را در بازار داخلی حفظ کرده و حضور موثرتری در بازارهای منطقهای داشته باشند، ناگزیر از ارتقای سطح فناوری و بهبود بهرهوری تولید هستند. به نظر میرسد در سال ۱۴۰۵ شرکتهای تولیدکننده داخلی باید حداقل ۴ تا 6 درصد از سود عملیاتی خود را از طریق افزایش بهرهوری بهدست آوردند که این امر شرط بقاست.
هماکنون نسل جدید ماشینآلات تولید تایر مبتنی بر اتوماسیون پیشرفته، سیستمهای کنترل هوشمند، پایش دقیق فرآیند و تجهیزات کممصرف انرژی طراحی شده و فعالیت میکنند. در بسیاری از کارخانههای پیشرو جهان، بخشهای کلیدی مانند اختلاط، کلندرینگ، ساخت تایر و فرآیند پخت بهصورت کاملا مکانیزه و تحت نظارت سیستمهای دیجیتال کنترل میشوند. متاسفانه بخشی از خطوط تولید در صنعت تایر ایران با عمر بالای تجهیزات و محدودیت در دسترسی به فناوریهای نوین مواجه است.
این موضوع میتواند به افزایش هزینههای نگهداری، توقف تولید و محدودیت در دستیابی به کیفیت یکنواخت منجر شود. یکی از مهمترین مزایای نوسازی ماشینآلات، کاهش بهای تمامشده تولید است. تجهیزات بهروزشده میتوانند با کاهش مصرف انرژی، کاهش ضایعات تولید و افزایش سرعت و دقت فرآیندها، هزینههای عملیاتی را بهطور قابل توجهی کاهش دهند. همچنین کاهش توقفات ناخواسته خطوط تولید و بهبود قابلیت اطمینان تجهیزات از دیگر دستاوردهای استفاده از فناوریهای جدید در خطوط تولید تایر است.
از سویی دیگر بازارهای صادراتی بهشدت استانداردمحور هستند و دستیابی به استانداردهای بینالمللی مانند ECE وDOT مستلزم کنترل دقیق فرآیندهای تولید و تضمین یکنواختی کیفیت محصول است. نوسازی تجهیزات تولیدی و بهرهگیری از فناوریهای نوین کنترل کیفیت میتواند به تولید پایدار محصولات با استانداردهای جهانی کمک کرده و زمینه توسعه صادرات را فراهم کند.
