فرهاد شهرکی در تشریح نخستین نشست «کارگروه ارزیابی الگوهای مدیریت تولید، مصرف و توزیع بنزین» کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی گفت: «این جلسه با حضور اعضای کمیسیون انرژی، مدیران شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران، نمایندگان وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، سازمان برنامه و بودجه کشور، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، بانکمرکزی، مرکز پژوهشهای مجلس، انجمن صنفی CNG و انجمن کارفرمایی صنعت پالایش نفت برگزار شد.»
وی ادامه داد: «در این نشست، راهبردهای مدیریت تراز بنزین کشور با اولویت اجرای تکالیف قانونی و بهرهگیری از ظرفیت سیاستهای غیرقیمتی مورد بررسی قرار گرفت.»
نایبرئیس اول کمیسیون انرژی مجلس و رئیس کارگروه با اشاره به شرایط اقتصادی کشور، وضعیت معیشتی خانوارها و ضرورت صیانت از تابآوری اقتصادی و اجتماعی جامعه تاکید کرد: «در مقطع فعلی، اجرای سیاستهای قیمتی در حوزه بنزین توصیه نمیشود و پیش از هر تصمیمی که به افزایش مستقیم هزینه خانوار منجر شود، باید ظرفیت تکالیف قانونی اجرانشده و ابزارهای غیر قیمتی بهطور کامل فعال شود.»
شهرکی عنوان کرد: «برهمین اساس، اجرای تکالیف قوانین بودجه سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ درباره افزایش سهم استفاده از کارت سوخت شخصی، کاهش وابستگی بهکارتهای اضطراری جایگاهها، شناسایی تراکنشهای غیرمتعارف، مقابله با انحراف بنزین یارانهای از بخش حملونقل، تکمیل صورتحساب الکترونیکی سوخت و توسعه زیرساختهای هوشمند در زمره محورهای فوری مورد تاکید قرار گرفت.»
به گفته وی در نشست کارگروه همچنین تصریح شد که مدیریت ناترازی بنزین را نمیتوان به یک متغیر، بهویژه قیمت تقلیل داد. مساله موجود حاصل برهمکنش رشد تقاضا، مصرف ویژه بالای بخشی از ناوگان، کاهش سهم CNG، محدودیت رشد ظرفیت پایدار پالایشگاهی، انحراف بخشی از مصرف و تاخیر در اجرای زیرساختهای هوشمند است؛ از این رو، پاسخ موثر نیز باید مجموعهای هماهنگ از سیاستهای سمت عرضه و تقاضا باشد.
گزارشی از آخرین وضعیت بازار بنزین
نماینده مردم سیستان در مجلس دوازدهم در ادامه بیان کرد: «در این جلسه همچنین مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران گزارشی از آخرین وضعیت بازار بنزین ارائه کرد. براساس این گزارش، مصرف بنزین در روز جمعه ۳۰ مردادماه بهحدود ۱۳۸ میلیون لیتر رسید؛ درحالی که مصرف جمعه ۲۳ مردادماه حدود ۱۲۱ میلیون لیتر گزارش شده بود.»
وی افزود: «بنابراین گزارش متوسط تولید روزانه بنزین از مجموع تولید ۱۰ پالایشگاه، سایر منابع و تولید حاصل از اختلاط در مردادماه حدود ۱۳۱ میلیون لیتر در روز اعلام شد؛ رقمی که درمقایسه با حدود ۱۲۱ میلیون لیتر اعلامشده برای سال ۱۴۰۴، از افزایش حدود ۸ درصدی حکایت دارد. از سوی دیگر، متوسط مصرف شهریورماه حدود ۱۳۸.۵ میلیون لیتر در روز پیشبینی شده است. بر این مبنا، در صورت تثبیت عرضه در سطح ۱۳۱ میلیون لیتر، شکاف روزانه تولید و مصرف حدود ۷.۵ میلیون لیتر خواهد بود؛ یعنی حدود ۲۳۲.۵ میلیون لیتر در یک ماه ۳۱ روزه.»
رئیس کارگروه ارزیابی الگوهای مدیریت تولید، مصرف و توزیع بنزین کمیسیون انرژی مجلس یادآور شد: «بنابر تاکید نمایندگان، اتکای مستمر به واردات یا برداشت از ذخایر برای پوشش این شکاف بدون اصلاح عوامل ساختاری مصرف و عرضه نمیتواند راهکاری پایدار تلقی شود و لازم است ظرفیت هریک از سیاستهای جایگزین برحسب «میلیون لیتر در روز» محاسبه شود.»
ارزیابی تجربه کرمان و اجرای طرح در سیستانوبلوچستان
نماینده مردم سیستان در مجلس به ارزیابی تجربه مدیریت توزیع بنزین در استان کرمان بهعنوان یکی دیگر از محورهای جلسه اشاره و تاکید کرد: «براساس گزارش ارائهشده، مصرف بنزین این استان در مردادماه ۱۴۰۵ نسبت بهدوره مشابه سال قبل حدود ۲۳ میلیون لیتر کاهش یافته است. در این الگو، استفاده از کارتهای اضطراری عمومی جایگاهها محدود و در مقابل، ۴۰ لیتر سهمیه نرخ سوم به کارت سوخت خودروهای مشمول افزوده شده است. ترکیب سهمیه شامل ۶۰ لیتر با نرخ یکهزار و ۵۰۰ تومان، ۵۰ لیتر با نرخ ۳ هزار تومان و ۴۰ لیتر با نرخ ۵ هزار تومان اعلام شد.»
وی ادامه داد: «براساس گزارش دستگاه اجرایی، اجرای طرح با کاهش صف جایگاهها و بهبود نسبی شرایط عرضه همراه بوده است. با این حال، کارگروه بر ضرورت ارزیابی دقیق اثر طرح بر مصرف واقعی، میزان استفاده از کارت شخصی، CNG، تراکنشهای غیرمتعارف و رضایتمندی عمومی تاکید کرد تا سهم هر عامل در کاهش مصرف مشخص شود.»
شهرکی با تاکید بر اینکه این الگو قرار است از ابتدای شهریور در سیستانوبلوچستان نیز با لحاظ ویژگیهای اقلیمی، مسافتهای طولانی، محدودیت حملونقل عمومی و نیاز بیشتر به تردد اجرا شود، مطرح کرد: «سهمیه نرخ سوم در این استان ۵۰ لیتر پیشبینی شده و برای مسافران، خودروهای امدادی، موارد اضطراری و متقاضیانی که در انتظار صدور کارت سوخت شخصی هستند، استفاده کنترلشده از کارت اضطراری در تعدادی از جایگاههای منتخب حفظ خواهد شد.»
نائبرئیس کمیسیون انرژی مجلس افزود: «بنابر گزارش ارائهشده از کرمان، پس از محدود شدن کارتهای اضطراری در این استان، مصرف CNG حدود ۶ درصد افزایش یافته و بیش از ۵ هزار تقاضای جدید برای تبدیل خودروها به دوگانهسوز ثبت شده است. این تجربه از منظر کارگروه نشان میدهد سیاستگزاری صحیح در حوزه دسترسی و سهمیه میتواند بدون تغییر قیمت بنزین، رفتار مصرفکننده را به سمت سوخت جایگزین هدایت کند.»
سهم پایین خودروهای دوگانهسوز در تولیدات جدید
وی به بررسی عملکرد صنعتخودرو در این نشست اشاره کرد و گفت: «براساس گزارش ارائهشده، سهم خودروهای دوگانهسوز در تولیدات جدید برخی خودروسازان داخلی حدود ۳ درصد است؛ موضوعی که با وجود ناترازی بنزین و ظرفیت ایجادشده در شبکهCNG ، نیازمند بازنگری سیاست صنعتی ارزیابی شد.»
رئیس کارگروه ارزیابی الگوهای مدیریت تولید، مصرف و توزیع بنزین با اشاره به موضوع مطالبات معوقه ۴ هزارمیلیارد تومانی شرکتهای فعال در تبدیل خودروها به دوگانهسوز مطرح کرد: «در این نشست معاون «سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی» نیز با تاکید بر سازوکار ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابتپذیر، بر ضرورت تعیین دقیق صرفهجویی تحقق یافته و تعیینتکلیف مطالبات مجریان تاکید کرد.»
متانول؛ تصمیمی صرفا پس از احراز استاندارد و سازگاری با ناوگان
وی افزود: «در بخش فنی جلسه، استفاده محدود از متانول همراه با مواد پایدارکننده بهعنوان یکی از گزینههای مورد مطالعه برای افزایش حجم قابل عرضه بنزین مطرح شد.»
رئیس کارگروه ارزیابی الگوهای مدیریت تولید، مصرف و توزیع بنزین با بیان اینکه بنابر تاکیدات کارگروه افزایش حجمی عرضه به تنهایی نمیتواند مبنای تصمیم برای استفاده تجاری از یک جزء اختلاط باشد، ادامه داد: «هرگونه استفاده از متانول باید منوط به احراز انطباق بنزین نهایی با استاندارد ملی، بررسی عدد اکتان، فشار بخار، رفتار تقطیر، پایداری فازی، جذب آب، خوردگی، سازگاری با مواد و قطعات سامانه سوخترسانی، اثر بر کاتالیست و آلایندگی، عملکرد در شرایط اقلیمی گرم و سرد و سازگاری با کالیبراسیون موتور و ناوگان موجود باشد.»
شهرکی در ادامه عنوان کرد: «براساس توضیحات ارائهشده در این نشست، استفاده از حدود نیم درصد متانول همراه با پایدارکننده در دست مطالعه است؛ با این حال، کارگروه تاکید کرد هیچ استفاده تجاری نباید پیش از تکمیل آزمونهای مستقل آزمایشگاهی، میدانی و خودرویی و احراز الزامات استاندارد، ایمنی و دوام انجام شود.»
معیار نظارت؛ چند میلیون لیتر در روز از ناترازی کاسته میشود؟
وی با اشاره به اینکه جمعبندی نخستین نشست کارگروه بر تغییر رویکرد نظارتی از «گزارش اقدامات» به «سنجش نتایج» استوار بود، تصریح کرد: «براین اساس، دستگاههای مسئول باید مشخص کنند هر یک از راهکارهای افزایش استفاده از کارت شخصی، کاهش کارت اضطراری، جلوگیری از انحراف مصرف، احیای CNG، اصلاح سهمیه ناوگان دوگانهسوز، افزایش تولید خودروهای کممصرف و دوگانهسوز، رفع گلوگاههای پالایشی، هوشمندسازی توزیع و توسعه سامانههای بانکی، دقیقا چه میزان از شکاف تولید و مصرف را در چه مدت و با چه هزینهای کاهش میدهد.»
شهرکی مطرح کرد: «تاکید نهایی کارگروه آن بود که ناترازی بنزین یک مساله چندوجهی در حوزه تولید، فناوری، ناوگان، حکمرانی داده، توزیع و مصرف است و پیش از تحمیل هزینه جدید به خانوارها، باید ظرفیتهای قانونی و سرمایهگذاریهای انجامشده به نتیجه قابل اندازهگیری تبدیل شوند.»
رئیس کارگروه ارزیابی الگوهای مدیریت تولید، مصرف و توزیع بنزین در پایان خاطرنشان کرد: «اصل راهبردی مورد تاکید در این نشست آن بود که هزینه اجرا نشدن قانون، تاخیر در تکمیل سامانهها و ناهماهنگی دستگاهها نباید از جیب مردم پرداخت شود. این کارگروه پس از دریافت گزارشهای تکمیلی دستگاههای مسئول، ظرفیت کمی هر یک از راهکارهای غیرقیمتی را محاسبه و بسته پیشنهادی مدیریت پایدار تراز بنزین را برای تصمیمگیری به کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی ارائه خواهد کرد.»
