این تغییرات در شرایطی رخ میدهد که شرکتهای حملونقل اروپایی طی سالهای گذشته به دلیل افزایش هزینه تامین مالی، قیمت بالای خودروهای نو و نااطمینانیهای اقتصادی و مقرراتی، بخشی از برنامه نوسازی ناوگان خود را به تعویق انداختهاند.
آخرین آمار انجمن خودروسازان اروپا نشان میدهد در نیمه نخست سال، ثبت کامیونهای نو در اتحادیهاروپا با رشد ۹.۸ درصدی به ۱۷۱ هزار و ۹۳۳ دستگاه رسیده است. بخش اصلی این رشد از کامیونهای سنگینتر از ۱۶ تن حاصل شده که ثبت آنها ۱۱.۱ درصد افزایش داشته است. لهستان با رشد ۲۵.۹ درصدی و اسپانیا با رشد ۱۳.۲ درصدی از بازارهای اصلی پیشتاز بودهاند و آلمان نیز رشد ۷.۱ درصدی را تجربه کرده است. این رشد را باید در کنار سال ضعیف گذشته ارزیابی کرد؛ چراکه در سال ۲۰۲۵ ثبت کامیون نو در اتحادیه اروپا ۶.۲ درصد کاهش یافته و به ۳۰۷ هزار و ۴۶۰ دستگاه رسیده بود. بنابراین بخشی از رشد امسال را باید بازگشت بازار از سطح پایین سال گذشته دانست. اما داستان بازار کارکردهها متفاوت است. در این بخش، کشندهها شرایطی متفاوت از کامیونهای کارکرده دارند و همین تفاوت، یکی از مهمترین ویژگیهای بازار خودروهای سنگین اروپا در سال جاری است.
کشندههای کارکرده؛ تقاضای بیشتر، عرضه کمتر
اطلاعات بازار معاملات خودروهای سنگین کارکرده در نیمه نخست سال نشان میدهد تعداد کشندههای موجود برای فروش در بازارهای اروپایی کاهش پیدا کرده است. براساس دادههای بازار تروکوان، تعداد کشندههای کارکرده عرضهشده از ۴۲ هزار و ۶۷۲ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۳۹ هزار و ۲۵۰ دستگاه در نیمه نخست امسال رسیده که کاهش ۸ درصدی را نشان میدهد.
در مقابل، میانگین میانه قیمتهای اعلامشده برای کشندههای کارکرده از ۲۱ هزار و ۹۰۰ یورو به ۲۴ هزار و ۹۰۰ یورو افزایش یافته است؛ یعنی رشد ۱۳.۷ درصدی. نکته مهمتر اینکه میانگین سن کشندههای موجود تقریبا ثابت و حدود ۸ سال باقی مانده، اما پیمایش میانه از حدود ۶۴۱ هزار و ۶۷۰ کیلومتر به ۶۲۱ هزار کیلومتر کاهش یافته است. این ارقام یک پیام مشخص برای بازار دارند: خریدار اروپایی در سال جاری با گزینههای کمتری مواجه شده، اما قیمت خودروهای موجود نیز افزایش یافته است.
در بخش کامیونهای کارکرده، شرایط کمی متفاوت بوده است. تعداد آگهیهای موجود از ۵۷ هزار و ۲۸۸ دستگاه به ۶۳ هزار و ۶۴۰ دستگاه رسیده و رشد ۱۱.۱ درصدی داشته است. با این حال، میانگین میانه قیمت این خودروها نیز از ۲۵ هزار و ۶۰۰ یورو به ۲۶ هزار و ۹۰۰ یورو افزایش یافته است. بنابراین بازار کامیون کارکرده نیز با وجود افزایش عرضه، با رشد قیمت مواجه شده است. این آمار البته مربوط به قیمتهای اعلامشده در بازار و تعداد خودروهای عرضهشده است و لزوما قیمت نهایی معامله را نشان نمیدهد. با این حال، برای تشخیص جهت بازار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کاهش موجودی کشندهها و افزایش قیمتهای پیشنهادی نشان میدهد بازار این خودروها نسبت به سال قبل فشردهتر شده است.
تقاضای شدید برای کشندههای کارکرده
تحولات سهماهه دوم تصویر حتی روشنتری از وضعیت بازار ارائه میدهد. بر اساس گزارش شرکت «ریتچی برادرز» تقاضای خریداران اروپایی برای کشندههای کارکرده در سهماهه دوم سال نسبت به مدت مشابه سال قبل ۷۲ درصد افزایش داشته؛ درحالی که تعداد کشندههای عرضهشده برای فروش ۲۶ درصد کاهش یافته است. این فاصله میان عرضه و تقاضا یکی از مهمترین اتفاقات بازار امسال است.
وقتی تعداد خریداران افزایش مییابد اما تعداد خودروهای قابل خرید کاهش پیدا میکند، طبیعی است که خودروهای سالمتر، کمکارتر و مجهزتر با سرعت بیشتری معامله شوند و فروشندگان نیز قدرت بیشتری برای تعیین قیمت پیدا کنند.
در چنین شرایطی، بازار بهویژه برای کشندههایی که سابقه نگهداری مناسب، پیمایش پایینتر و مشخصات فنی مطلوب دارند، رقابتیتر میشود.
از سوی دیگر، کاهش عرضه کشندههای کارکرده میتواند نشاندهنده تغییر رفتار شرکتهای حملونقل باشد. بسیاری از ناوگانداران اروپایی در سالهای گذشته به دلیل مشکلات اقتصادی و افزایش هزینه تامین خودرو، تعویض خودروهای قدیمی را به تاخیر انداختهاند. حالا بخشی از این تقاضای انباشته در حال بازگشت به بازار است.
ناوگان پیر؛ موتور محرک معاملات
یکی از دلایل اصلی افزایش تقاضا برای خودروهای سنگین، سن بالای ناوگان اروپاست.
طبق گزارش انجمن خودروسازان اروپا، حدود ۶.۲ میلیون کامیون در جادههای اتحادیه اروپا تردد میکنند و میانگین سن کامیونها حدود ۱۴ سال است. تنها حدود ۰.۳ درصد این ناوگان در رده خودروهای برقی قابل شارژ قرار دارند. این ارقام نشان میدهد اروپا اگرچه در بخش خودروهای سواری با سرعت بیشتری به سمت برقیسازی حرکت کرده، اما بازار خودروهای سنگین همچنان تا حد زیادی به موتورهای درونسوز متکی است.
از سوی دیگر، بررسیهای اقتصادی نشان میدهد نرخ جایگزینی کامیونها طی سالهای گذشته کاهش یافته است. در بازارهای بزرگی مانند آلمان، فرانسه و بریتانیا، نرخ سالانه جایگزینی ناوگان پس از سال ۲۰۲۰ به حدود ۶ تا ۸ درصد کاهش یافته که پایینتر از سطح گذشته است. در نتیجه، سهم کامیونهای پنج ساله و بیشتر در ناوگان از ۵۵.۵ درصد در سال ۲۰۱۹ به حدود ۶۲ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده و احتمالا در سال گذشته نیز افزایش یافته است. بنابراین بخشی از افزایش معاملات امسال را میتوان ناشی از فشار همین ناوگان پیر دانست.
شرکت حملونقلی که چند سال تعویض کامیون را به تعویق انداخته است، درنهایت با افزایش هزینه تعمیرات، مصرف سوخت بالاتر و کاهش بهرهوری مواجه میشود. از این رو، خرید یک کشنده کارکرده سالم میتواند برای چنین شرکتی راهی کمهزینهتر از خرید خودرو نو باشد.
قیمت کامیون نو هنوز بالا است
اگرچه بازار خودروهای نو در نیمه نخست سال رشد کرده، اما قیمت بالای کامیونهای جدید همچنان یکی از عوامل تقویت بازار کارکرده محسوب میشود.
بررسیهای اقتصادی نشان میدهد قیمت کشندههای نو که در دورهای به حدود ۱۲۵ تا ۱۳۰ هزار یورو رسیده بود، اکنون در برخی بازارها کاهش یافته، اما متوسط قیمت همچنان بالاتر از ۱۰۰ هزار یورو قرار دارد. افزایش تجهیزات ایمنی، فناوریهای جدید و الزامات کاهش آلایندگی نیز هزینه تولید خودروهای جدید را بالا نگه داشته است. به این ترتیب، برای یک شرکت حملونقل کوچک یا متوسط، خرید کشنده کارکرده همچنان از نظر سرمایه اولیه جذابتر است.
این موضوع بهخصوص درباره کشندههای هفت تا ۱۰ ساله اهمیت دارد؛ خودروهایی که هنوز قابلیت فعالیت تجاری دارند اما قیمت آنها فاصله زیادی با خودروهای نو دارد.
در بازار فعلی نیز کشندههای جوانتر با پیمایش پایینتر بیشترین تقاضا را دارند و در اروپای غربی کمیابتر شدهاند.
هلند؛ مرکز مهم عرضه کشندههای کارکرده
در بازار اروپا، همه کشورها نقش یکسانی در تامین خودروهای سنگین کارکرده ندارند.
هلند در نیمه نخست سال مهمترین بازار عرضه کشندههای کارکرده بوده و حدود ۱۵ هزار و ۶۲۸ دستگاه از کشندههای موجود در بازار مورد بررسی از این کشور عرضه شدهاند؛ رقمی معادل ۳۹.۸ درصد کل عرضه. پس از آن بلژیک با ۱۶.۴ درصد و آلمان با ۱۳.۱ درصد قرار گرفتهاند. لهستان و بریتانیا نیز سهم قابل توجهی داشتهاند. این تمرکز جغرافیایی باعث شده هلند، بلژیک و آلمان همچنان از مهمترین مبدأهای خرید کشنده برای بازارهای دیگر اروپا باشند.
برای خریدار، این موضوع یک مزیت و یک خطر همزمان دارد. مزیت آن دسترسی به بازار بزرگتری از خودروهای کارکرده است و خطر آن اینکه افزایش تقاضای خارجی میتواند موجودی بازار داخلی را کاهش دهد و قیمتها را بالا ببرد.
سه نام بر بازار کشندهها مسلط هستند
بازار کشندههای کارکرده اروپا از نظر برند نیز تمرکز بالایی دارد.
بر اساس دادههای بازار، سه برند داف، اسکانیا و مان حدود ۶۹ درصد آگهیهای کشندههای کارکرده را بهخود اختصاص دادهاند. این درحالی است که در بازار کامیونهای کارکرده، سه برند مرسدسبنز، مان و ولوو حدود ۴۶ درصد عرضه را تشکیل میدهند. این تمرکز دلایل مختلفی دارد؛ از جمله گستردگی شبکه خدمات، دسترسی به قطعات، شناخت رانندگان و شرکتهای حملونقل از محصولات و همچنین بازار فروش مجدد مناسب.
در نتیجه، خریدار اروپایی هنگام انتخاب کشنده تنها به قیمت اولیه نگاه نمیکند؛ سابقه نگهداری، هزینه تعمیرات، مصرف سوخت، دسترسی به قطعات و ارزش خودرو هنگام فروش مجدد نیز در تصمیم او نقش دارد.
هزینه سوخت، معادله خرید را تغییر داده است
یکی دیگر از عوامل اثرگذار بر بازار کامیون، هزینه فعالیت روزانه است. در سهماهه دوم سال، افزایش قیمت سوخت در اروپا فشار قابل توجهی بر شرکتهای حملونقل وارد کرد. بر اساس گزارش اتحادیه بینالمللی حملونقل جادهای، میانگین قیمت گازوئیل اتحادیهاروپا در این دوره به ۱.۹۴ یورو در هر لیتر رسید که نسبت به سهماهه قبل ۱۲ درصد و نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۷ درصد افزایش داشت. همزمان هزینههای عملیاتی حملونقل سنگین تقریبا ۱۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت. این شرایط باعث میشود مصرف سوخت به یکی از مهمترین معیارهای خرید کشنده تبدیل شود.
ممکن است یک کشنده کارکرده ارزانتر باشد، اما اگر مصرف سوخت بالاتری داشته باشد، در یک ناوگان فعال طی چند سال هزینه بیشتری به مالک تحمیل میکند.
بنابراین بازار اروپا به سمت خرید خودروهایی حرکت میکند که علاوهبر قیمت مناسب، هزینه بهرهبرداری قابل کنترلتری داشته باشند.
برقیها هنوز جای کشندههای دیزلی را نگرفتهاند
با وجود رشد خودروهای برقی در بازار سواری، وضعیت در بخش خودروهای سنگین متفاوت است.
کامیونهای برقی همچنان با چالشهایی مانند قیمت بالاتر، وزن باتری، برد، زمان شارژ و نیاز به زیرساخت مناسب مواجه هستند. درنتیجه، شرکتهای حملونقل برای مسیرهای طولانی همچنان به کشندههای دیزلی وابستگی بالایی دارند.
از سوی دیگر، زمان تحویل کامیونهای نو در بازار اروپا نسبت به سالهای بحران زنجیرهتامین کاهش یافته و به حدود دو تا سه ماه رسیده است؛ درحالی که خودروهای سنگین برقی در برخی موارد همچنان زمان تحویل بیشتری دارند. بنابراین برقیسازی هنوز نتوانسته ساختار بازار کشندههای کارکرده را بهطور بنیادین تغییر دهد.
بازار اروپا به سمت فروشندهمحوری میرود
اگر مجموعه این تحولات کنار هم قرار گیرد، میتوان گفت بازار کشندههای کارکرده اروپا در نیمه نخست سال از حالت خریدارمحور فاصله گرفته است.
در سال گذشته، ضعف تقاضا و فشار اقتصادی باعث شده بود فروشندگان برای معامله خودروهای کارکرده انعطاف بیشتری نشان دهند. اما اکنون کاهش موجودی، افزایش تقاضا و رشد هزینه خودروهای نو باعث شده موقعیت فروشندگان در برخی بازارها تقویت شود.
البته این بهمعنای افزایش قیمت همه کامیونها نیست. وضعیت خودرو، سال ساخت، میزان پیمایش، استاندارد آلایندگی، نوع موتور، محوربندی، سابقه تعمیرات و محل عرضه همچنان نقش تعیینکنندهای در این میان دارند.
حتی گزارشهای بازار در برخی کشورهای اروپایی نشان میدهد افزایش قیمت سوخت و تحولات ژئوپلیتیکی در مقاطعی موجب کاهش ناگهانی تقاضا برای کشندهها شده و بازارهای مختلف واکنش یکسانی نداشتهاند. درنتیجه، بازار اروپا را نمیتوان یک بازار یکپارچه دانست؛ بلکه مجموعهای از بازارهای ملی با شرایط اقتصادی، مالیاتی و حملونقلی متفاوت است.
معامله کامیون در اروپا؛ انتخاب بین قیمت و هزینه مالکیت
مهمترین تغییر رفتار خریداران اروپایی این است که قیمت خرید دیگر تنها معیار معامله نیست.
شرکتهای حملونقل بهدنبال کامیونی هستند که بتواند در مدت باقیمانده عمر اقتصادی، هزینه کمتری ایجاد کند. بنابراین ممکن است یک کشنده با قیمت بالاتر، بهدلیل مصرف سوخت کمتر، تعمیرات پایینتر و ارزش فروش مجدد بهتر، انتخاب اقتصادیتری باشد.
از سوی دیگر، افزایش تقاضا برای کشندههای کمکار و جوانتر باعث شده این خودروها سریعتر از بازار خارج شوند و قیمت بیشتری داشته باشند.
در چنین شرایطی، بازار کارکرده اروپا بهسمت یک اصل ساده حرکت کرده است: خودرو ارزان الزاما خودرو اقتصادی نیست.
اروپا هنوز به کامیونهای بیشتر نیاز دارد
با وجود رشد ثبت کامیونهای نو، بازار اروپا همچنان با شکاف نوسازی ناوگان مواجه است. سن بالای کامیونها و عقب افتادن بخشی از سرمایهگذاری شرکتهای حملونقل نشان میدهد تقاضای واقعی برای جایگزینی خودروهای قدیمی هنوز تمام نشده است.
از سوی دیگر، افزایش هزینههای حملونقل و سوخت، شرکتها را مجبور کرده انتخاب دقیقتری داشته باشند. بنابراین انتظار میرود بازار کشندههای کارکرده، بهویژه خودروهای جوانتر و کمکار، همچنان یکی از بخشهای فعال تجارت خودروهای سنگین اروپا باقی بماند.
برای بازار ایران نیز تحولات اروپا قابل توجه است. بخش مهمی از کشندههای کارکردهای که در بازارهای مختلف بهفروش میرسند، از همین مراکز اروپایی سرچشمه میگیرند. هرچه تقاضا در اروپا افزایش یابد و عرضه خودروهای سالم کاهش پیدا کند، امکان خرید ارزان خودروهای کارکرده با کیفیت مناسب برای بازارهای خارج از اروپا نیز دشوارتر خواهد شد.
